Барысаў

Малы бізнэс ў Барысаўскім рэгіёне

(паводле выданьня "Барысаў і рэгіён: стратэгія разьвіцьця". 2003 г.)

Існы стан

Без сумніваў можна сьцьвердзіць, што менавіта малы бізнэс зьяўляецца найбольш мабільный і чуйнай да сыгналаў рынку часткай эканомікі рэгіёну. З-за недахопу статыстыкі надзвычай складанай задачай зьяўляецца ацэнка памераў і структуры дадзенага сэктару, а таксама ягоных узаемадачыненьняў зь іншымі сэктарамі эканомікі рэгіёну (гл. Мэтадалягічныя заўвагі). Адметнасьцю малога бізнэсу ёсьць тое, што ён зьяўляецца адзіным эканамічным суб’ектам з боку прапановы, што ўзьнік і разьвіваўся ва ўмовах рынкавай эканомікі, а не на базе былых савецкіх структураў.

Большая частка прадпрыемстваў малога бізнэсу ці прадпрыймальнікаў функцыянуе ў г.Барысаве. Адбываецца так дзякуючы вялікшай пакупніцкай здольнасьці гарадзкога насельніцтва, вялікшаму памеру рынку й наяўнасьці неабходнай рынкавай інфраструктуры.

У структуры малога бізнэсу можна вылучыць 3 элемэнты паводле праўна-арганізацыйнай рысы:

1.    Малыя прадпрыемствы. Гэтая група аб’ядноўвае даволі буйныя прадпрыемствы. Усе яны аднак зьяўляюцца цалкам прыватнымі і былі створаныя ўжо ў незалежнай Беларусі, таму матывацыі іхных уладальнікаў і мэнэджмэнту кардынальна адрозьніваюцца ад  маты­вацыі мэнэджэраў дзяржаўных ці прыватызаваных прадпрыемстваў;

2.    Індывідуальныя прадпрыймальнікі. Індывідуальныя прадпрыймаль­нікі зьяўляюцца даволі масавай групай, асабліва калі ўлічыць, што кожны зь іх мае права ўзяць да сябе на працу яшчэ да 3 чалавек. Пры гэтым, жорсткі падатак, які мусіць сплочваць кожны прадпрыймальнік, усяго толькі павялічваецца на пэўную суму за кожнага найміта;

3.    Індывіды і іх групы, што займаюцца незабароненай прадпрый­мальніцкай дзейнасьцю без рэгістрацыі. Гэта прадстаўнікі чыстай шэрай сфэры эканомікі рэгіёну, якія актыўна функцыянуюць насуперак празьмерным бюракратычным перашкодам.

Статыстычныя дадзеныя па паказьніках функцыянаваньня малога бізнэсу існуюць толькі стасоўна да першай групы — малых прадпрыемстваў. Таму аналіз дадзеных суб’ектаў гаспадараньня мэтазгодна ажыцьцявіць асобна.

На думку аўтараў стратэгіі, пры аналізе разьвіцьця малога прадпрыймальніцтва (МП) ў рэгіёне належыць у большай ступені зьвяртаць увагу на якасныя зрухі, якія ў ім адбываюцца, а не на маштаб ягонага разьвіцьця. Пры наяўнасьці пазытыўных тэндэнцыяў можна не зважаць на нязначную вагу МП у параўнаньні зь дзяржаўным і квазі-прыватным сэктарам: у большасьці выпадкаў стрымліваньне развіцьця МП абумоўлена адсутнасьцю спрыяльных інстытуцыйных умоваў і рэальных эканамічных рэформаў. А таму патэнцыял прадпрыймальніцтва канкрэтнага рэгіёну не вызначаецца ягоным маштабам у дадзены час.

Хоць апошнім часам стан разьвіцьця малога прадпрыймальніцтва ў Беларусі нельга лічыць задавальняльным, МП у Барысаўскім рэгіёне займае ўсё больш важнае месца ня толькі ў сфэры гандлю й паслугаў, але і у галіне вытворчасьці. Так, калі ўдзельная вага малых прадпрыемстваў у выпуску прамысловасьці г.Барысава складала ў 2001 г. 4,3%, то ў 2002 г. — ужо 5,6%. У цэлым жа, як сьведчаць дадзеныя Табліцы 12, занятасьць на прамысловых малых прадпрыемствах (ПМП) у Барысаўскім рэгіёне, хоць і нязначна, але скарачаецца. Аднак ёсьць і станоўчыя тэндэнцыі.

Перадусім варта адзначыць, што занятасьць у прадпрыймальніцтве больш інтэнсыўна расьце на пэрыфэрыі, прычым у прамысловасьці ў большай ступені. Так, у Барысаўскім раёне пэрсанал ПМП павялічыўся з 178 чалавек да 220 (прырост 23,6%), у Крупскім — з 58 да 89 (53,4%). Гэта сьведчыць аб зьмяншэньні дыфэрэнцыяцыі разьвіцьця эканомікі ў рэгіёне ў кірунку «цэнтар-пэрыфэрыя». У г.Барысаве ж назіраецца ператок з прамысловых МП у іншыя галіны эканомікі (гл. Табліцу 13).

Табліца 12. Параўнаньне структуры занятасьці ў МП агулам і ў ПМП

Так, калі занятасьць на ПМП скарацілася з 1558 чалавек да 1472 (на 5,5%), то ў цэлым занятасьць на МП г.Барысава павялічылася на 3,5%. Увогуле гэтая тэндэнцыя адлюстроўвае рост попыту ў сфэры паслугаў і характарызуе такім чынам рост узроўню жыцьця ў г.Барысаве.

Для рэгіёну характэрна большая ўдзельная вага занятых на ПМП, чым у сярэднім па краіне, што яшчэ раз падкрэсьлівае яго прамысловую спэцыялізацыю.

Структура ПМП па адміністратыўных адзінках Барысаўкага рэгіёна (гл. Табліцу 17) сьведчыць аб арганізацыі больш працаёмістых вытворчасьцяў у сельскіх абшарах, што ва ўмовах большай напружанасьці на рынку працы ў сельскіх раёнах зьяўляецца пазытыўнай тэндэнцыяй.

Табліца 13. Занятасьць у малым прадпрыймальніцтве (МП) у цэлым і ў прамысловасьці (ПМП)